การถือสองสัญชาติกับกฎหมายไทย: สิ่งที่พระราชบัญญัติสัญชาติ พ.ศ. 2508 กำหนดจริง

กฎหมายไทยไม่ได้ห้ามการถือสัญชาติอื่นไว้โดยชัดแจ้งในทุกกรณี และในทางปฏิบัติมีคนไทยจำนวนมากที่ถือสัญชาติที่สองอยู่ ประเด็นสำคัญคือกฎหมายของอีกประเทศหนึ่งอาจกำหนดให้สละสัญชาติเดิม จึงต้องตรวจทั้งสองฝั่ง ผู้ถือสองสัญชาติควรใช้หนังสือเดินทางไทยเข้าออกประเทศไทย เพื่อไม่ให้เกิดปัญหาสถานะการพำนักและการรายงานตัว

ได้ตามหลักสายโลหิต โดยต้องแจ้งเกิดที่สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ไทยเพื่อออกสูติบัตรไทย แล้วนำไปเพิ่มชื่อในทะเบียนบ้านและขอทำหนังสือเดินทางไทย เอกสารการเกิดที่ออกโดยหน่วยงานต่างประเทศต้องผ่านการรับรองตามระบบของประเทศนั้นและมีคำแปลรับรอง ยิ่งดำเนินการเร็วยิ่งลดปัญหาเอกสารเก่าหายและพยานบุคคลติดต่อไม่ได้

ผู้ที่มีสัญชาติไทยควรใช้หนังสือเดินทางไทยแสดงต่อเจ้าหน้าที่ตรวจคนเข้าเมืองไทยทั้งขาเข้าและขาออก แล้วใช้หนังสือเดินทางอีกเล่มกับประเทศปลายทาง การสลับเล่มโดยไม่สอดคล้องกันทำให้ตราประทับขาดช่วงและอาจถูกซักถามเรื่องสถานะการพำนัก หากเคยใช้ผิดมาก่อน ควรเตรียมสำเนาหน้าตราประทับทั้งสองเล่มไว้อธิบาย

แนวปฏิบัติที่ปลอดภัยคือใช้หนังสือเดินทางไทยแสดงต่อเจ้าหน้าที่ตรวจคนเข้าเมืองไทยทั้งขาเข้าและขาออก และใช้หนังสือเดินทางอีกเล่มเมื่อเข้าประเทศนั้น เพื่อไม่ให้เกิดตราประทับที่ขัดกันในเล่มเดียว การสลับเล่มโดยไม่มีระบบมักทำให้ประวัติการเดินทางไม่ต่อเนื่อง และเป็นปัญหาตอนขอวีซ่าหรือขอสัญชาติในภายหลัง

ชายสัญชาติไทยยังคงมีหน้าที่ตามกฎหมายว่าด้วยการรับราชการทหาร แม้จะถือสัญชาติอื่นด้วยและอาศัยอยู่ต่างประเทศ ผู้ที่ศึกษาหรือทำงานต่างประเทศมักต้องดำเนินการผ่อนผันผ่านสถานทูตหรือสถานกงสุลไทยตามกำหนดเวลา การละเลยทำให้เกิดปัญหาตอนกลับเข้าประเทศหรือขอต่ออายุหนังสือเดินทาง จึงควรตรวจสถานะทางทหารก่อนวางแผนเดินทางระยะยาว

ไม่ได้เสียโดยอัตโนมัติ กฎหมายสัญชาติไทยกำหนดกรณีการเสียสัญชาติไว้เฉพาะเรื่อง เช่น การสละสัญชาติด้วยความสมัครใจตามขั้นตอนที่กำหนด ผู้ที่ได้สัญชาติอื่นเพิ่มจึงมักยังคงสถานะคนไทยอยู่ ประเด็นที่ต้องระวังกลับเป็นกฎหมายของประเทศที่สอง เพราะบางประเทศไม่ยอมรับการถือสองสัญชาติและอาจกำหนดให้เลือกเมื่อบรรลุนิติภาวะ

แนวปฏิบัติที่ปลอดภัยคือใช้หนังสือเดินทางไทยเมื่อผ่านด่านตรวจคนเข้าเมืองไทย และใช้หนังสือเดินทางอีกเล่มเมื่อเข้าประเทศนั้น การใช้สลับกันทำให้ประวัติการเข้าออกไม่ต่อเนื่องและอาจถูกซักถาม รวมถึงกระทบการนับวันพำนักในเรื่องภาษีและสิทธิประโยชน์ ควรเก็บสำเนาหน้าตราประทับทั้งสองเล่มไว้เพื่ออธิบายไทม์ไลน์เมื่อจำเป็น

วิธีที่ยอมรับกันคือขอหนังสือรับรองว่าเป็นบุคคลเดียวกันจากหน่วยงานที่มีอำนาจ ซึ่งอ้างอิงเอกสารต้นทางทั้งสองชุด แล้วจัดคำแปลรับรอง จากนั้นให้ทนายความผู้ทำคำรับรองลายมือชื่อฯ รับรองลายมือชื่อในคำให้การประกอบ และผ่านนิติกรณ์กรมการกงสุลก่อนใช้ต่างประเทศ ควรทำครั้งเดียวให้ครบทุกฉบับที่ต้องใช้ เพราะเอกสารชุดนี้มักถูกขอซ้ำในทุกธุรกรรมสำคัญ

แนวปฏิบัติที่ปลอดภัยคือใช้หนังสือเดินทางไทยแสดงต่อเจ้าพนักงานตรวจคนเข้าเมืองไทยทั้งขาเข้าและขาออก และใช้เล่มอีกสัญชาติกับประเทศนั้น การสลับเล่มกลางทางทำให้ประวัติการเข้าออกไม่ต่อเนื่องและอธิบายยากในภายหลัง สายการบินอาจขอดูทั้งสองเล่มเพื่อยืนยันสิทธิ์เข้าเมืองปลายทาง จึงควรพกครบทุกครั้ง

มีสิทธิ์ได้สัญชาติไทยโดยการสืบสายโลหิต แต่ต้องดำเนินการทางทะเบียนให้ปรากฏ คือแจ้งเกิดที่สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ไทย ขอสูติบัตรไทย แล้วนำไปเพิ่มชื่อในทะเบียนบ้าน หากยังไม่ทำ เด็กจะไม่มีเลขประจำตัวประชาชนและขอหนังสือเดินทางไทยไม่ได้ ควรเก็บสูติบัตรท้องถิ่นฉบับที่ผ่านการรับรองไว้ประกอบทุกขั้นตอน

ชายที่มีสัญชาติไทยอยู่ในข่ายต้องขึ้นทะเบียนทหารกองเกินและเข้ารับการตรวจเลือกตามกฎหมาย โดยไม่ขึ้นกับว่ามีสัญชาติอื่นด้วยหรือไม่ ผู้ที่ศึกษาหรือพำนักต่างประเทศมีช่องทางขอผ่อนผันตามเงื่อนไขและต้องยื่นล่วงหน้าพร้อมหลักฐานการศึกษาที่ผ่านการรับรอง การละเลยจะกลายเป็นอุปสรรคเมื่อกลับมาขอต่อเอกสารราชการในภายหลัง

การสละสัญชาติเป็นกระบวนการทางกฎหมายที่ต้องยื่นคำขอและได้รับอนุมัติ ไม่ใช่การแจ้งฝ่ายเดียว ส่วนการขอกลับคืนสัญชาติมีหลักเกณฑ์เฉพาะและใช้เวลาพิจารณานาน จึงควรปรึกษาก่อนตัดสินใจ โดยเฉพาะผู้ที่ยังถือกรรมสิทธิ์ที่ดินในไทยหรือมีสิทธิ์ทางมรดก เพราะผลกระทบเกิดทันทีเมื่อสถานะสัญชาติเปลี่ยน

โดยหลักการถือสองสัญชาติของคนไทยเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ และการมีหนังสือเดินทางไทยที่ยังมีอายุก็ยังใช้เดินทางเข้าออกประเทศไทยได้ตามปกติ ข้อควรระวังอยู่ที่กฎหมายของประเทศที่สอง ซึ่งบางประเทศไม่ยอมรับการถือสองสัญชาติ ก่อนตัดสินใจควรตรวจกฎหมายสัญชาติของปลายทางประกอบ และเก็บหลักฐานการได้มาซึ่งสัญชาติไว้ให้ครบทุกฉบับ

แนวปฏิบัติที่ลดปัญหาที่สุดคือใช้หนังสือเดินทางไทยเข้าและออกจากประเทศไทย และใช้หนังสือเดินทางอีกเล่มสำหรับเข้าประเทศนั้น เพราะการใช้เล่มต่างชาติเข้าไทยจะทำให้ถูกบันทึกเป็นคนต่างด้าว มีเงื่อนไขวันพำนักและอาจต้องรายงานตัว ควรตรวจว่าชื่อสะกดในทั้งสองเล่มตรงกัน หากไม่ตรงให้เตรียมหนังสือรับรองบุคคลเดียวกันติดตัวไว้

ขั้นแรกคือแจ้งเกิดที่สถานทูตหรือสถานกงสุลไทยเพื่อให้ได้สูติบัตรไทย จากนั้นเพิ่มชื่อเข้าทะเบียนบ้านและทำบัตรประชาชนเมื่อถึงเกณฑ์ หากใช้สูติบัตรต่างประเทศประกอบ ต้องผ่านการรับรองของประเทศที่ออกเอกสาร แปลเป็นไทย และผ่านนิติกรณ์กรมการกงสุล ยิ่งดำเนินการใกล้วันเกิดมากเท่าไร การพิสูจน์ความเชื่อมโยงของเอกสารยิ่งง่ายขึ้นเท่านั้น

แนวปฏิบัติที่ปลอดภัยคือใช้เล่มเดิมให้สอดคล้องกันตลอดการเดินทางหนึ่งรอบ เข้าเล่มใดให้ออกเล่มนั้น เพื่อให้ตราประทับขาเข้าและขาออกอยู่ในเล่มเดียวกัน การสลับเล่มกลางทางทำให้ประวัติการเข้าเมืองขาดช่วงและอธิบายยากเมื่อยื่นเรื่องอื่น หากจำเป็นต้องใช้คนละเล่ม ควรเก็บสำเนาหน้าตราประทับทั้งสองเล่มไว้ประกอบคำอธิบาย

ขึ้นกับทิศทางการใช้งาน หากนำเอกสารต่างประเทศมาใช้ในไทย ต้องผ่านการรับรองที่ประเทศต้นทางและสถานทูตไทยที่นั่น แล้วแปลและรับรองคำแปลในไทย หากนำเอกสารไทยไปใช้ต่างประเทศ ให้แปลรับรอง ให้ทนายความผู้ทำคำรับรองลายมือชื่อฯ รับรอง แล้วเข้ากรมการกงสุลและสถานทูตปลายทาง สำหรับประเทศภาคี อาปอสติลของไทยมีผล 28 กุมภาพันธ์ 2570

ผู้มีสัญชาติไทยควรใช้หนังสือเดินทางไทยในการเข้าและออกราชอาณาจักร ส่วนหนังสือเดินทางอีกเล่มใช้เมื่อเข้าประเทศนั้น การสลับเล่มผิดจังหวะทำให้ตราประทับไม่ต่อเนื่องและมีปัญหาเมื่อยื่นเอกสารย้อนหลัง ควรเก็บสำเนาหน้าตราประทับทั้งสองเล่มไว้เสมอ หากต้องใช้ประวัติการเดินทางเป็นหลักฐาน เราช่วยจัดชุดเอกสารให้อ่านเข้าใจตรงกัน

โดยทั่วไปต้องแจ้งเกิดที่สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ไทย เพื่อออกสูติบัตรไทย จากนั้นนำไปเพิ่มชื่อในทะเบียนบ้านที่สำนักทะเบียนในประเทศไทย เอกสารต้นทางที่เป็นภาษาต่างประเทศต้องผ่านการรับรองที่ประเทศนั้นและแปลรับรองก่อน เราวางลำดับเอกสารให้ครบตั้งแต่ต้นทาง เพื่อไม่ให้เสียเที่ยวเดินทางกลับไทย

โดยแนวปฏิบัติ ผู้มีสัญชาติไทยควรใช้หนังสือเดินทางไทยเข้าและออกประเทศไทย แล้วใช้อีกเล่มเมื่อเข้าประเทศปลายทาง การสลับเล่มผิดจังหวะทำให้ตราขาเข้าและขาออกไม่ต่อเนื่อง ซึ่งกระทบการพิสูจน์ระยะเวลาพำนักในภายหลัง เก็บสำเนาหน้าตราทุกครั้งไว้เป็นหลักฐาน เราช่วยจัดชุดหลักฐานการเดินทางเมื่อลูกค้าต้องพิสูจน์ถิ่นที่อยู่กับหน่วยงานภาษีหรือสถานทูต

ควรแจ้งเกิดที่สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ไทยเพื่อออกสูติบัตรไทย แล้วนำไปเพิ่มชื่อในทะเบียนบ้านและทำหนังสือเดินทางไทย หากแจ้งช้าจะต้องใช้เอกสารพิสูจน์ความเป็นบิดามารดาเพิ่ม เช่น ผลตรวจดีเอ็นเอในบางกรณี สูติบัตรต่างประเทศต้องผ่านชั้นรับรองของประเทศนั้นและแปลรับรองเป็นไทย เราวางลำดับให้ครอบครัวที่อยู่ต่างประเทศทำได้จบในการเดินทางกลับหนึ่งครั้ง

แนวปฏิบัติที่ปลอดภัยที่สุดคือใช้เล่มเดิมให้สอดคล้องกับตราประทับเข้าเมืองครั้งล่าสุด เพื่อให้ประวัติการเข้าออกเป็นเส้นเดียว การสลับเล่มกลางทางมักทำให้ข้อมูลขาดช่วงและถูกซักถามในรอบถัดไป หากจำเป็นต้องเปลี่ยนเล่ม ควรวางแผนให้เกิดตอนเริ่มรอบการเดินทางใหม่ เรารีวิวประวัติตราประทับกับลูกค้าก่อนตัดสินใจ

ปัญหาอันดับหนึ่งคือการสะกดชื่อไม่ตรงกันระหว่างเอกสารไทยกับเอกสารต่างประเทศ โดยเฉพาะการถอดอักษรที่ต่างกันคนละยุค ผู้รับปลายทางจะมองว่าเป็นคนละคนทันที ทางแก้คือทำหนังสือรับรองความเป็นบุคคลเดียวกันพร้อมแปลและผ่านชั้นรับรอง เราตรวจการสะกดทุกฉบับให้ตรงกันก่อนเริ่มเดินเอกสาร

แนวปฏิบัติที่ปลอดภัยที่สุดคือใช้เล่มไทยเข้าและออกจากประเทศไทย และใช้เล่มต่างประเทศเข้าประเทศนั้น ๆ การสลับเล่มระหว่างขาเข้ากับขาออกทำให้ประวัติการเดินทางในระบบขาดช่วง และมักเป็นปัญหาตอนต้องพิสูจน์ระยะเวลาพำนักเพื่อยื่นเรื่องอื่น ควรถือทั้งสองเล่มติดตัวเสมอ และเก็บสำเนาหน้าตราประทับไว้เป็นชุดต่อเนื่อง

โดยทั่วไปคือ สูติบัตร ทะเบียนบ้าน บัตรประจำตัวประชาชน หนังสือเดินทางทั้งสองเล่ม และเอกสารเปลี่ยนชื่อหรือทะเบียนสมรสหากการสะกดชื่อต่างกัน เอกสารฝั่งต่างประเทศต้องผ่านชั้นรับรองของประเทศผู้ออกก่อนนำมาแปลและใช้ในไทย ถ้าตัวสะกดในสองเล่มไม่ตรงกันแม้ตัวอักษรเดียว ควรจัดทำคำชี้แจงประกอบไว้ล่วงหน้า จะลดการถูกสอบถามซ้ำได้มาก

เข้าและออกประเทศไทยด้วยพาสปอร์ตไทย และเข้าอีกประเทศด้วยพาสปอร์ตของประเทศนั้น การสลับเล่มทำให้ตราเข้าออกไม่ต่อเนื่อง ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของการถูกซักถามที่ด่าน และของปัญหาภายหลังเมื่อต้องพิสูจน์ประวัติการเดินทาง พกทั้งสองเล่มได้ เปลี่ยนเฉพาะลำดับการยื่นตามด่านเท่านั้น

จะกลายเป็นปัญหาทันทีที่หน่วยงานต้องเชื่อมสองระเบียนเข้าด้วยกัน เช่น เรื่องมรดก การโอนอสังหาริมทรัพย์ หรือการยื่นวีซ่าที่ใช้เอกสารต่างประเทศประกอบ ทางแก้คือหนังสือรับรองว่าเป็นบุคคลเดียวกัน ผ่านการรับรองลายมือชื่อและรับรองสำหรับใช้ในประเทศปลายทาง บางกรณีต้องแก้ระเบียนต้นทางด้วย เราช่วยดูว่าปลายทางรับแบบไหนจริง

ตรวจว่าทะเบียนราษฎรฝั่งไทยครบและตรงกัน ต่ออายุพาสปอร์ตทั้งสองเล่มไว้ ไม่ปล่อยให้เล่มใดขาด และรวบรวมเอกสารที่แสดงความต่อเนื่องของสถานะ ภาระบางอย่างผูกกับอายุ เช่น การขึ้นทะเบียนทหารของผู้ชาย ซึ่งจัดการก่อนถึงกำหนดง่ายกว่าตามแก้ทีหลังมาก การให้คำปรึกษาสั้น ๆ ตอนอายุ 17–18 ปี ป้องกันเคสยากได้เกือบทั้งหมด